Category Archives: Buddhism & Science

Dr Chit Nge’s Writings about Buddhism and Science

ေဒါက္တာခ်စ္ငယ္၏အတၳဳပၸတၱိ 15

ေဒါက္တာခ်စ္ငယ္၏အတၳဳပၸတၱိ အပိုင္း (၁၅) ဗုဒၶဘာသာကအတြင္းလိုက္ ဗုဒၶဘာသာက အတြင္းလိုက္ ျဖစ္ပါတယ္။ အမွန္တရားရွာေဖြတဲ့ ေနရာမွာ ဗုဒၶဘာသာေတြက အတြင္းလိုက္ပါ။ အတြင္းလိုက္ဆိုတာ ကိုယ့္ရဲ႕ တဏွာ၊ မာန၊ ဒိ႒ိ ေခၚတဲ့ ပပဥၥတရားေတြကို ကုန္ေအာင္ သတ္တာပါပဲ။ ကိုယ့္ခႏၶာမွာ ရွိေနတဲ့ လြဲမွားတဲ့ အယူအဆေတြကို ကိုယ့္ဖာသာကိုယ္ ျမတ္စြာဘုရား အဆိုအဆံုးအမအတုိင္း ပယ္လိုက္တာပါပဲ။ ဒီေတာ့ အတြင္းလိုက္ေပါ့ — အျပင္လိုက္ မဟုတ္ဘူး။ သိပၸံကေတာ့ အျပင္လိုက္ပဲ အျပင္မွာရွိေနတဲ့ စၾက၀႒ာ Tags: Buddhism and … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , | Leave a comment

ေဒါက္တာခ်စ္ငယ္၏အတၳဳပၸတၱိ 14

ေဒါက္တာခ်စ္ငယ္၏အတၳဳပၸတၱိ အပိုင္း (၁၄) မေသခ်ာျခင္း သိပၸံရဲ႕ ဥပေဒသတစ္ခုမွာ မေသခ်ာျခင္းနိယာမဆိုတာ ရွိပါတယ္။ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားလည္း သိရွိလက္ခံထားၾကတာပါ။ (Principle of Indeterminacy) လို႔ သူတို႔သံုးၾကတယ္။ သိပၸံပညာရွင္ ဟိုက္ဇင္ဘတ္က ေဖာ္ခဲ့တာပါ။ မေသခ်ာျခင္းဆိုတာ အေသးစိပ္မေသခ်ာျခင္းကို ေျပာတာပါ။ ေတာ္အသင့္ေတာ့ Tags: Buddhism and Science, Myanmar Posts, ဗုဒၶဘာသာ, သိပၸံ

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , , | Leave a comment

သိပၸံပညာရွင္ေတြရဲ႕သိပၸံနည္းမက်တဲ့ခံယူခ်က္

သိပၸံပညာရွင္ေတြရဲ႕သိပၸံနည္းမက်တဲ့ခံယူခ်က္ နိဗၺာန္ႀကီးဟာ ဗုဒၶဘာသာတို႔ရဲ႕ ပန္းတိုင္အဆံုးပါပဲ။ အဆံုးေရာက္ေတာ့ ဒုကၡၿငိမ္းတာေပါ့။ ဒီေနရာမွာ စကားမစပ္ ေျပာရဦးမယ္၊ သိပၸံက အဆံုးမရွိခ်င္ဘူး။ သိပၸံက ဆံုးသြားမွာကို စိုးတယ္။ သူတို႔ခံယူထားက  — “—- it is better to travel hopefully than to arrive..” “—- we reached the end of the line, the human spirit would shrivel and … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , , | Leave a comment

သိပၸံပညာရွင္စတီဖင္ေဟာ့ကင္းႏွင့္အင္တာဗ်ဴး

သိပၸံပညာရွင္စတီဖင္ေဟာ့ကင္းႏွင့္အင္တာဗ်ဴး Stephen Hawking ႏွင့္ Sue တို႔သည္ 1992 ခုႏွစ္က အင္တာဗ်ဴးခဲ့ဖူးသည္။ ယခု (၂၃)ႏွစ္ အၾကာ         ၄င္းတို႔သည္ ဒုတိယအႀကိမ္ အင္တာဗ်ဴးၾကသည္။ ပထမအႀကိမ္ အင္တာဗ်ဴးတုန္းကလည္း ေအာင္ျမင္သည္။ သို႔ေသာ္ ယခုေလာက္ မညက္ေညာဟု သံုးသပ္လွ်င္ သံုးသပ္ႏိုင္သည္။ ပထမအႀကိမ္က ေထာင့္တေတာင့္ေတာင့္မ်ား ရွိသည္၊ မညက္ေညာေခ် – ယခုတစ္ခါ ညက္ေညာသည္။ ပထမအႀကိမ္တုန္းက Sue: ဆရာႀကီးအေဖက ပညာတတ္ႀကီးပဲ သခ်ာၤေတြဘာေတြ ဆရာ့ကို သင္မေပးဘူးလား ဟုေမးေသာအခါ။ Hawking: သင္ေပးပါတယ္။ … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , | Leave a comment

သိပၸံပညာႏွင့္႐ုပ္လြန္ကမာၻ

သိပၸံပညာႏွင့္႐ုပ္လြန္ကမာၻ စာေရးသူကို တစ္ခ်ဳိ႕စာဖတ္ပရိတ္သတ္က စာေရးသူ က်င့္ႀကံအားထုတ္ေနတဲ့က်င့္စဥ္ကို ေရးျပေစခ်င္ၾကတယ္။ စာေရးသူကိုယ္တိုင္ကလည္း က်င့္စဥ္ေတြ ေရးတာထက္ က်င့္ၿပီးလို႔ ရတဲ့ အျမတ္အစြန္းေတြကို စိတ္၀င္စားတဲ့ အခ်ိန္ ျဖစ္ေနတယ္။ ဒါေပမယ့္ စာဖတ္ပရိတ္သတ္ႀကီး ေက်နပ္ႏွစ္သိမ့္္မႈရေစရန္ ႏုစဥ္က က်င့္ႀကံအားထုတ္ခဲ့ပံု အလံုးစံုကို အေသးစိပ္ ခ်ယ္မႈန္းထားတဲ့ စာတမ္း က်င့္စဥ္စာအုပ္ တစ္အုပ္ကို ပံုႏွိပ္ထုတ္ေ၀ဖို႔ စီစဥ္ေနပါတယ္။ အဲဒီစာအုပ္ကေတာ့ ျမတ္ပန္းေမႊးလႈိင္ၾကဴ ျဖစ္ပါတယ္။ ျမတ္ပန္းေမႊးလႈိင္ၾကဴစာအုပ္က ေပ်ာက္သေလာက္ ျဖစ္သြားေတာ့ စာဖတ္ပရိတ္သတ္တစ္ခ်ဳိ႕က မေတြ႕လိုက္ၾက ရဘူး။ တစ္ခ်ဳိ႕ကလည္း ေကာ္ပီ (Copy) … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , | Leave a comment

သိပၸံပညာေတြ႔သည္ဆိုသည္မွာလည္းဘာမွမဟုတ္ေသးပါ

သိပၸံပညာေတြ႔သည္ဆိုသည္မွာလည္းဘာမွမဟုတ္ေသးပါ       ဆရာေတာ္ဦး၀ိစိတၱ မိန္႔ေတာ္မူခဲ့သည့္အတိုင္း — “ငါတို႔ တိပိဋကေတြဟာ တံခါးေခါက္ယံုမွ်သာပဲ…” ဆိုေသာ စကားကဲ့သို႔ပင္ ျဖစ္ေနသည္။ သိပၸံပညာသည္ (T.O.E) ဟုသာ ေၾကြးေၾကာ္ေနသည္။ (T.O.E) ကို မရႏိုင္ေခ်။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ သူတို႔မသိေသာ အရာမ်ား ရိွေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ ဥပမာ — ေလာကုတၱရာ ပညာရပ္မ်ား နိဗၺာန္၊ အရိယာ၏ မဂ္ဥာဏ္ဖိုလ္ဥာဏ္မ်ား စသည္တို႔ျဖစ္သည္။ ထိုေၾကာင့္ သိပၸံပညာသည္ (T.O.E) ကိုမရႏိုင္၊ (T.O.S) သာ ရႏိုင္သည္ဟု စာေရးသူ တခ်ိန္က … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , , | Leave a comment

Approaching Nirvana (7)

Approaching Nirvana (7) There are two kinds of methods for searching reality. One is Scientific method; the other is Buddhistic method. As you all know Scientific method is to search for reality by using apparatus and instruments. On the contrary, … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , , , | Leave a comment

ေလာကီႏွင့္ေလာကုတၱရာ

ေဟာ့ကင္း၏အယူအဆမ်ား ေလာကီႏွင့္ေလာကုတၱရာ  ေလာကီ၌ ေဟာ့ကင္းတို႔သည္ သိပၸံအသစ္အဆန္း ေတြ႕ရွိခ်က္မ်ား၌ ရင္ခုန္ၾကသည္။ စၾကဝဠာႀကီးသည္ တျဖည္းျဖည္း ျပန္႔ကားေနသည္ ဆိုသျဖင့္ အရမ္းစိတ္ဝင္စားၾကသည္။ တခ်ိန္က စၾကဝဠာႀကီးသည္ တစ္စံုတစ္ခုေသာ အလံုးေလးတစ္ခုပင္ ျဖစ္ေပလိမ့္မည္ဟု မွန္းဆၾကသည္။ ထိုအလံုးေလးမွ သိပ္သည္းျခင္း လြန္ကဲေသာအခါ ေပါက္ကြဲထြက္၍ တျဖည္းျဖည္း ျပန္႕ကားသြားသည္ဟု ယူၾကသည္။ သိပၸံ၏ ေတြ႕ရွိခ်က္မ်ားအား ၎တို႔သည္ ေဆြးေႏြးၾက တိုင္ပင္ၾက ေမးျမန္းၾက ေျဖဆိုၾက စိတ္ဝင္စား၍ ရင္ခုန္ၾကသည္။ ရင္ခုန္မႈကို တစ္ဦးႏွင့္တစ္ဦး ဖလွယ္ၾကသည္။ ေနာက္ထပ္ Tags: Buddhism … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , , , , | Leave a comment

အနာဂတ္သည္ဆံုးျဖတ္ၿပီးသားပါလား —

ေဟာ့ကင္း၏အယူအဆမ်ား အနာဂတ္သည္ဆံုးျဖတ္ၿပီးသားပါလား — အနာဂတ္ႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေဟာ့ကင္းသည္ ဤသို႔ေရးသားခဲ့ဖူးသည္ — (Is everything determined? The answer is yes, it is. But it might as well not be, because we can never know what is determined.) အရာရာသည္ ဆံုးျဖတ္ၿပီးသားပါလား? ဟူ၍ ေမးေသာ ေမးခြန္းအတြက္ အေျဖသည္ – ဟုတ္ကဲ့ … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , | Leave a comment

ေဟာ့ကင္း၏အယူအဆမ်ား

ေဟာ့ကင္း၏အယူအဆမ်ား သမိုင္းတြင္ျဖစ္တန္ရာေခ် အမ်ားအျပား ရွိခဲ့သည္။ ေဟာ့ကင္းသည္ သမိုင္း၏ ျဖစ္တန္ေခ် အမ်ားအျပားရွိပံုကို တင္ျပခဲ့ဖူးသည္။ သူသည္ အိုင္းစတိုင္းကို ေ၀ဖန္ရာ၌ ထိုအခ်က္အလက္ကို ထည့္တြင္း ေဖာ္ျပခဲ့သည္။ ဥပမာအားျဖင့္ သူ၏ (Einstein’s Dream) စာစုတြင္ (Einstein spent the later years of his life looking for such a theory. He did not find one because he … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , , , , | Leave a comment

အနာဂါတ္သည္ မေသခ်ာပါ

အနာဂါတ္သည္ မေသခ်ာပါ (Future is Uncertain)   ႏုိဗယ္ဆုရွင္ ဟိုင္ဇင္ဘတ္က ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ပါတယ္။ (Future is Uncertain) လို႔ သိပၸံ တိမ္းညႊတ္တဲ့ ေ၀ါဟာရနဲ႔ ေျပာရမယ္ ဆိုရင္ေတာ့ (The Principle of Indeterminacy)  ပါပဲ။ မဆံုးျဖတ္ရေသးတဲ့ ဥပေဒသပါ။ အရာရာကို ဆံုးျဖတ္ႏုိင္ဖို႔အတြက္ ေလ့လာတဲ့အခါ ေလ့လာတဲ့ အရာက အေလ့လာခံ သဘာ၀ကို သက္ေရာက္ ေ႐ြ႕လွ်ားေစလို႔ အရာရာကို အေသးစိပ္ မသိႏုိင္ပါဘူး။   ဥပမာ-အမႈန္တစ္ခုကို သူ႔ရဲ႕တည္ေနရာကို … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , | Comments Off on အနာဂါတ္သည္ မေသခ်ာပါ

ကြမ္တမ္မကၠင္းနစ္ပညာႏွင့္ ၀ိပႆနာနည္းပညာ

ကြမ္တမ္မကၠင္းနစ္ပညာႏွင့္ ၀ိပႆနာနည္းပညာ   ကြမ္တမ္မကၠင္းနစ္ပညာ၌ ႐ုပ္ကို ႐ုပ္ျဖင့္ တိုင္း၍ မရႏုိင္ေၾကာင္း ေဖာ္ျပထားသည္။ ယင္းဥပေဒကို သိပၸံပညာရွင္ ႏုိဗယ္ဆုရ ဟိုင္ဇင္ဘတ္က ေဖာ္ျပခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။ ႐ုပ္၀တၳဳတစ္ခုအား ႐ုပ္၀တၳဳတစ္ခုႏွင့္ တိုင္းေသာအခါ အတိုင္းခံရေသာ ႐ုပ္၀တၳဳသည္ မူလအေျခအေနမရွိဘဲ ေ႐ြ႕လွ်ားသြားတတ္သည္။ တစ္နည္းအားျဖင့္ အတိုင္းခံရေသာ ႐ုပ္၀တၳဳသည္ တိုင္းေသာ ႐ုပ္၀တၳဳထက္ ပို၍ မၾကမ္းတမ္း ႏုိင္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ႐ုပ္ကို ႐ုပ္ျဖင့္ တိုင္း၍ မရေခ်။ ၀ိပႆနာ၌ စိတ္ကို စိတ္ႏွင့္ ႐ႈ၍ … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , | Leave a comment

သိပၸံနွင့္ ဒႆနပညာ

သိပၸံနွင့္ ဒႆနပညာ   သိပၸံသည္ အမ်ဳိးမ်ဳိးေသာ ခရီးၾကမ္းမ်ားကို ျဖတ္သန္းခဲ့ရသည္။ ျဖတ္သန္း ေအာင္ျမင္လာသည္နွင့္အမွ် သိပၸံဒႆနပညာရွင္မ်ားက သိပၸံ၏ ေတြ႕ရွိခ်က္မ်ားအား ေျဖရွင္းခ်က္ ထုတ္ၾကရသည္။ ယင္းကား သိပၸံႏွင့္ ဒႆနပညာရပ္တို႔၏ အျပန္အလွန္ သမိုင္းစဥ္ျဖစ္သည္။ သိပၸံသည္ အဏုျမဴေခတ္မွ ႏ်ဴးကလီးယားေခတ္သို႔ ေျပာင္းခဲ့သည္။ တစ္ခ်ိန္က အဏုျမဴသည္ ေနာက္ဆံုးအေျခခံတရား (The Most Fundamental Particle) ဟူ၍ သတ္မွတ္ခဲ့ၾကသည္။ သို႔ေသာ္ အခ်ိန္နဲ႔ အတူတူ ဆက္လက္ေလ့လာေသာအခါ အဏုျမဴကို ခြဲစိတ္လွ်က္ ႏ်ဴထ႐ြန္ႏွင့္ ပ႐ုိတြန္တို႔အား … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , | Leave a comment

သိပၸံပညာ၊ ေဟာ့ကင္း၊ ဘလက္ဟိုး(လ္)ႏွင့္ ဗုဒၶဘာသာ

သိပၸံပညာ၊ ေဟာ့ကင္း၊ ဘလက္ဟိုး(လ္)ႏွင့္ ဗုဒၶဘာသာ   သိပၸံပညာသည္ လက္ေတြ႕ကို အေျခခံ၍ တိုးတက္ခဲ့သည္။ လက္ေတြ႕ကို အေျခခံ၍ တိုးတက္သကဲ့သို႔ လက္ေတြ႕ ျပသႏုိင္ေျခလည္း ရွိသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ လက္ေတြ႕ကို ယံုၾကည္ရဲေသာ လူမႈေရး အဖဲြ႕အစည္း၌ သိပၸံသည္လည္းေကာင္း၊ သိပၸံနည္းပညာသည္လည္းေကာင္း လြန္စြာ ထြန္းကား တိုးတက္ခဲ့သည္။ သိပၸံႏွင့္ ပတ္သက္၍ သေဘာတရားေရးဆိုင္ရာ ႐ူပေဗဒပညာရွင္ ေဟာ့ကင္းသည္ စၾက၀ဠာ၏ အရင္းအျမစ္ကို ေလ့လာခဲ့သည္။ ထို႔ေနာက္ တြင္းမဲႀကီးမ်ားကို ေလ့လာခဲ့သည္။ ယခုအခါ တြင္းမဲႀကီးမ်ားအား ပံုစံအသစ္ႏွင့္ အဓိပၸာယ္ေဖာ္ေဆာင္ရန္ … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , , , | Leave a comment

နိဗၺာန္၊ ဘလက္ဟိုး(လ္)ႏွင့္ပတ္သက္၍

နိဗၺာန္၊ ဘလက္ဟိုး(လ္)ႏွင့္ပတ္သက္၍ အခ်ိဳ႕က နိဗၺာန္ႏွင့္ ဘလက္ဟိုး(လ္)ကို ဆက္ႏႊယ္လိုၾကသည္။ နိဗၺာန္သည္ ကာလ၊ ဌာနမွ လြတ္ေျမာက္သည္။ ဘလက္ဟိုး(လ္)သည္ သူ၏ စြဲစုပ္ျခင္းကို ခံရေသာ အရာရာအား၊ ကာလမွ လြတ္ေျမာက္ ေစသည္။ (The End of Time) ဟု သံုးႏႈန္းၾကသည္။ ထိုအခါ နိဗၺာန္ႏွင့္ ဘလက္ဟိုး(လ္)ကို မည္ကဲ့သို႔ ႏိႈင္းယွဥ္ရပါမည္နည္းဟူ၍ စိတ္ဝင္စားၾကသည္။ အမွန္မွာ တစ္ျခားစီျဖစ္သည္။ နိဗၺာန္ဆိုသည္မွာ – ႐ုပ္နာမ္၌ ကိေလသာသတ္၍ စင္ၾကယ္ၿပီးေတာ့မွ သတ္ႏိုင္ေသာ မဂ္ဉာဏ္ ဖိုလ္ဉာဏ္က … Continue reading

Posted in Buddhism & Science | Tagged , , , , , | Leave a comment